Urząd Gminy Łukowica
  • kwiaty
  • OWOC
  • Tęcza
  • wielkanoc2
Poniedziałek, 8 września 2014

TYTUS CZYŻEWSKI

TYTUS CZYŻEWSKI (1880-1945)

Galeria Prac

Wiersze i Pastorałki

Zbójnik z Berdychowa


 

W majątku dworskim Berdychów koło Przyszowej, 28 grudnia 1880 roku urodził się Tytus Czyżewski, który później okazać się miał jednym z najznamienitszych polskich malarzy i teoretyków sztuki. Absolwent Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (lata 1902-1907), po krótkim pobycie w Paryżu, wstępuje do grupy twórczej, określającej się mianem "Niezależnych". W latach I wojny światowej jest jednym z prekursorów ekspresjonistów polskich, których później, bodajże w roku 1919, ochrzczono mianem formistów.

    Czyżewski był ideologiem tego prądu ar­tystycznego, Jego osobowość wrażliwa na wszystkie nowinki światowej awangardy arty­stycznej wywarła silny wpływ na poczynania polskich futurystów. W twórczości malarskiej z tego okresu chętnie nawiązywał do malarst­wa podhalańskiego, łącząc nieraz kubizującą formę o ekspresyjnej dynamice linii i kształ­tów ze specyficznym nastrojem ("Madonny", "Zbójnik", "Muzykanci"). Bardzo dużo wów­czas wystawiał - uczestniczył we wszystkich wystąpieniach swej grupy twórczej, redago­wał pismo "Formiści", wydawał zbiory poezji własnoręcznie ilustrowane, publikował liczne artykuły z zakresu krytyki artystycznej i wy­powiedzi programowe w sprawach sztuki.

    Po rozpadnięciu się grupy Formistów, w 1922 roku, Czyżewski wyjechał do Paryża, gdzie pozostawał do roku 1930, biorąc czynny udział w życiu artystycznym tego miasta -światowej stolicy sztuki. Często wystawiał w paryskich salonach, nadal publikował tomiki swych wierszy, artykuły. Część rozpraw doty­czących sztuki przesyłał do kraju. Prace ma­larskie z tego okresu cechuje skłonność do niespodziewanych połączeń form, silna eksp­resja, bliskość tradycji ludowej, wzbogaconej o wpływy malarstwa bizantyjskiego i średnio­wiecznego ("Ukrzyżowanie"). Styl ten w du­żym stopniu ukształtował się pod wpływem licznych podróży Czyżewskiego po Francji, Włoszech, Hiszpanii, przez obcowanie z kraj­obrazem pełnym kolorów i światła.

W Paryżu nawiązał kontakty z przebywa­jącymi tu wtedy polskimi malarzami - między innymi z grupą uczniów Pankiewicza, do których zbliżyły go pokrewne poszukiwania kolorystyczne.

Po powrocie do kraju zamieszkał w War­szawie. Intensywnie zajął się wówczas krytyką artystyczną, organizował niezmordowanie wystawy swych prac, uczestniczył w salonach zbiorowych. W stolicy spędził także lata II wojny światowej. Zmarł 6 maja 1945 roku.

W spuściźnie po Tytusie Czyżewskim po­zostało ponad 200 artykułów krytycznych, rozpraw z teorii sztuki, liczne tomiki wierszy, opowiadania, wspomnienia, wiele obrazów olejnych. Duża część spuścizny malarskiej, zwłaszcza tej wcześniejszej, zaginęła.

Chociaż dziedzina zainteresowań Czy­żewskiego była rozległa, był jednak głównie malarzem, artystą europejskiej klasy, żywo re­agującym swą twórczością na wszelkie nowe prądy w sztuce, które z uporem adaptował na polski grunt. Z ciekawej i i mało znanej spuś­cizny literackiej tego oryginalnego twórcy przytoczę fragment wiersza z tomiku "Lajko­nik", traktującego właśnie o malarstwie. O swym życiowym powołaniu tak pisał:

 

Malarstwo jest harmonią

Wyszukanych gam kolorów

Które żyją w oczach malarza

Jak tyje obłok na niebie

Malarstwo jest muzyczną rozkoszą

Tonów najrzadszych, najprostszych

    Z których malarz tworzy obraz świata

 

Jan Wielek Almanach Ziemi Limanowskiej nr 3 zima 2000/2001